Bileşikler Sembolle mi?
Bazen insanlar, en basit şeyleri bile o kadar derinlemesine düşünürler ki, sonunda hiçbir şeyin anlamını çözememiş gibi hissederler. Bu yazıya başladığımda da tam olarak böyle bir ruh halindeydim. “Bileşikler sembolle mi?” sorusunu anlamaya çalışırken, bir anda kendi içimde “Ya ne gereği var?” diye sorgulamaya başladım. Hatta “Bileşiklerin sembolü var mı, yok mu?” diye kendi kendime sormaya başladım ve şüphelerim arttı. Neyse, bir anlık deliliğimi yazıya dökmeye karar verdim. Hadi gelin, birlikte hem gülüp hem düşündüğümüz bir yolculuğa çıkalım!
Bileşikler Sembolle mi? İlk Başta Ne Demekti Bu?
Düşünün, kimyadan bahsediyoruz, kimya! İnsanın zihninde hemen bir şeyler kıvılcımlanıyor, değil mi? Kimya dersleri… Hani o dönemin başlarında “Bileşikler sembolle mi?” diye sormaya başladığında, hiç kimse sana “Evet” demiyor. Ama o sınıfta, “Niye bu kadar karışık?” dediğinde herkes “Çünkü kimya böyle bir şey işte” diye cevap veriyor. “Bileşik” kelimesi bile o kadar ciddi ki, önce “bileşik” demek için bile birkaç saniye düşünüp ardından “lan bileşik nedir?” diye sorasım geliyor.
Ama sonra düşünüyorum: Bileşikler, kimyanın inşa ettiği binalar gibi. Onlar, elementlerin birleşip bir yapı oluşturmasıyla şekillenir. Aynen bizim gibi. Mesela ben, bir arkadaş ortamında ne kadar esprili olursam olayım, sonunda içimdeki “bileşik” tarafım iş başına geçer ve bir şeyi sürekli düşünmeye başlarım. Her şeyin anlamını çözmeye çalışırım, yavaşça boğulurum bu düşüncelerde.
Kimya Sınıfında Bileşikler: “Sembollerle Mi?”
Kimya dersini hatırlıyorum… Zihnimde hâlâ o eski masa, o eski tahtada yazılı formüller var. “H2O”, “NaCl”, “C6H12O6” gibi semboller… İlk başta anlamıyorsun tabii. Hani sanki biri sana “Arkadaşım, bir işin yok mu? Git biraz H2O ile sohbet et!” demiş gibi geliyor. O kadar karmaşık ki! Ama sonra, anlamaya başlıyorsun. Semboller aslında bileşiklerin kimlik kartı gibi. “İşte ben suyum, H2O!” diye bağırıyor H2O. Kendisini tanıtmak için mi, yoksa gerçekten tanınmak mı istiyor, bilmiyorum.
Bir keresinde, arkadaşlarımla bir kafede oturuyordum. Birdenbire kimya dersine geçiş yapalım dedim. Herkes bana “Yine başladın mı?” diye bakarken ben de “Bileşikler sembolle mi? H2O’nun içindeki oksijen ve hidrojen, birbirini sembollerle mi tanıyor?” dedim. Evet, tabii ki kimse bana “Bence çok derin bir soruydu!” demedi, ama olsun, düşündürmeyi başardım.
“Ya Şöyle Olursa?”
İçimde bir ses hep sorar: “Ya şöyle olursa?” Gerçekten bileşiklerin sembollerle tanışması, bir nevi onların kimliklerini bulması demek. Ama şunu düşündüm, peki, ya bir gün bu semboller yanlış yerlerde kullanılırsa? Mesela bir kimyacı yanlışlıkla H2O’yu H3O diye yazarsa? Su bambaşka bir şey haline gelir! Bu kadar basit bir hata bile, dünyayı değiştirebilir, diye düşündüm. Bir yanda kimyasal semboller, diğer yanda beni bir konuda yanılgıya düşüren o “ya şöyle olursa?” kaygısı. Ah, içimdeki sorgulayıcı ben, işte bu yüzden bazen arkadaşlarım beni “çok derin düşünme” diye uyarıyorlar.
Bir diyalog aklıma geldi:
Ben: “Bileşikler sembolle mi tanışıyor?”
Arkadaşım: “Bence evet, aslında her bileşik, birbirine sembollerle ‘merhaba’ der. Ama sonra bazen ‘ne yaptık ya’ diye pişman olurlar.”
Ben: “Evet, öyle olabilir, mesela NaCl bir gün ‘Ya oksijenle mi birleşsem, asıl aşk o muydu?’ derse?”
Arkadaşım: “O zaman her şey karışır.”
Evet, kimya dersinde yaşadığım bu anlar genelde bana, bileşiklerin sembollerle değil, birbiriyle ilişkilerinde daha çok eğlendiğini düşündürttü.
Sonuçta Bileşikler Nedir? Sembollerle mi?
Bileşikler, sembollerle tanımlanıyor, evet. Ama düşündükçe bir şey fark ettim: Hayatta her şey bir sembol kadar basit değil. Bileşiklerin sembollerle tanımlanması, bizim de hayatımızdaki her şeyi etiketlemeye çalışmamız gibi bir şey. Ya da belki de daha derin düşünürsek, her şeyin temelinde bir yapı olduğunu kabul etmemiz gerekecek. Her şeyin sembollerle tanımlanabileceği bir dünyada, aslında o sembollerle ne kadar “gerçek” olabiliyoruz?
Düşündükçe, “Bileşikler sembolle mi?” sorusunun derinliği beni sardı. Evet, her şey sembollerle tanımlanabilir. Ama bazen bir sembolün ardında ne olduğunu anlamak, o sembolün ötesine geçmek gerekebilir. Çünkü gerçek anlamda “bileşik” dediğimiz şey, sadece bir formül değil, onu oluşturan maddelerin etkileşimlerinden doğan bir bütün. Aynen bizlerin etkileşimlerinde olduğu gibi.
—
Öyleyse, bir dahaki sefere kimya dersi hakkında espri yaparken, bileşiklerin sembollerle tanıştığı bu dünyada, bir adım geri atıp o sembollerin anlamını bir kez daha sorgulamaya karar veriyorum. Bu yazının amacı, sadece komik bir bakış açısı sunmak değil, aslında hepimizin hayatındaki “bileşikler” ve onların sembollerini yeniden değerlendirmektir.