SGK Aşılamayı Karşılıyor Mu? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
Aşılar, sağlık sistemlerinin bel kemiğini oluşturan temel unsurlarından biri. Herkesin sağlık hizmetlerine erişimi konusunda eşit haklara sahip olması gerektiği bir toplumda, bu hizmetlerin toplumun her kesimine ulaşması önem taşıyor. Ancak Türkiye’de, özellikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında aşıların karşılanıp karşılanmadığı konusu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi daha geniş bir perspektiften ele alındığında, aslında pek de net bir şekilde karşılık bulmuyor.
SGK Aşılamayı Karşılıyor Mu?
Öncelikle, SGK’nın hangi aşıları karşılayıp karşılamadığını netleştirmek gerekir. Sosyal Güvenlik Kurumu, özellikle devlet hastanelerinde ve sağlık ocaklarında temel aşıları, çocuklar ve belirli yaş grubundaki bireyler için karşılıyor. Ancak, bazı yetişkinler için, özellikle belirli aşılar için SGK’nın karşılamadığı durumlar söz konusu. Örneğin, grip aşısı gibi bazı aşılar, yaş ve sağlık durumu göz önüne alınarak temin edilebiliyor. Ama bu durum, her birey için geçerli olmuyor; sigortalı, eş veya bağımlı olmaları gibi etkenler, aşı temini üzerinde doğrudan etkili olabiliyor.
Peki, bu durum farklı toplumsal grupları nasıl etkiliyor?
Toplumsal Cinsiyet ve Aşı Erişimi
Kadınlar ve erkekler arasındaki sağlık hizmetlerine erişim eşitsizliği, birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de belirgin bir sorun. Kadınlar genellikle sağlık hizmetlerine, özellikle de cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerine daha fazla ihtiyaç duyuyor. Örneğin, rahim ağzı kanseri için HPV aşısı gibi aşılara kadınların ulaşımı daha zor olabiliyor. SGK, belirli yaş gruplarındaki kadınları kapsayan aşıları karşılıyor, ancak genç yaşta HPV aşısı olmak isteyen bir kadının bu aşıya erişimi, genellikle sigorta durumu ve sigortalı olan kişiyle olan ilişkiye bağlı olarak değişiyor.
Geçtiğimiz günlerde İstanbul’da, bir toplu taşıma aracı içinde gözlemlediğim bir sahne, bu durumu çok iyi özetliyordu. Bir kadın, çalıştığı iş yerindeki sağlık sigortası nedeniyle bazı sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyordu, fakat HPV aşısını temin etmekte zorluk yaşıyordu. Bu, yalnızca sağlık hizmetlerine erişimin kadınlar için daha karmaşık bir mesele haline geldiğini göstermiyor, aynı zamanda sağlık politikalarının toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliğini de açığa çıkarıyor.
Çeşitlilik ve Aşı Erişimi
Çeşitlilik, toplumsal yapıların rengini ve dokusunu belirleyen bir diğer önemli faktör. Türkiye’deki etnik ve sosyoekonomik farklılıklar, sağlık hizmetlerine erişimi büyük ölçüde etkiliyor. Örneğin, yoksul ailelerin çocuklarına yönelik aşılama politikaları çoğu zaman yetersiz kalabiliyor. SGK’nın karşılamadığı aşılara ulaşmak için, bu aileler için özel bir mekanizma veya destek olmadan, belirli bir aşıyı alabilmek oldukça güç olabiliyor. Haliyle, bu aşıya ulaşamayan çocuklar, genellikle daha az imkanlara sahip olan gruptan çıkıyor.
Geçtiğimiz günlerde, evime dönüş yolunda, yaşça büyük bir kadının, devlet hastanesine gitmek için minibüse bindiğini gördüm. Kadın, bir süredir vücudunda bazı rahatsızlıklar hissediyordu ve hepsi SGK kapsamında, ancak bazı aşıların ve tedavi süreçlerinin sigortası tarafından karşılanmadığını belirtti. Bu durum, çeşitlilik ekseninde aşıların yalnızca belirli gruplar için erişilebilir olduğunu ve farklı grupların sağlık eşitsizlikleri ile daha derin bir şekilde karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
Sosyal Adalet ve Sağlık Hakkı
Sosyal adalet, her bireyin sağlık hizmetlerine eşit erişimini savunur. SGK’nın aşıları kapsama durumu, bu bağlamda oldukça kritik bir noktaya gelir. Aşılar, toplumsal adaletin bir parçası olarak kabul edilebilir. Sağlık hakkı, her bireyin sahip olması gereken temel bir haktır ve bu hak, yalnızca belirli bir gelir düzeyine veya sigorta statüsüne sahip olmayı gerektirmez.
Ancak, birbiriyle çelişen sağlık politikaları ve ekonomik eşitsizlikler, bu idealin gerisinde kalmamıza neden oluyor. Toplumda, aşılamaya ulaşamayan veya aşılarını tam olarak yaptıramayan bireylerin varlığı, sağlık hizmetleri alanında sosyal adaletin ne kadar eksik olduğunu gösteriyor. Bunun sonucunda, toplumsal eşitsizlik daha da derinleşiyor ve bir grup sağlıklı bir toplumun faydalarından yararlanırken, diğer grup dışlanıyor.
Sonuç: Aşı Erişiminin Adil Dağılımı
SGK, aşı temini konusunda bazı gruplara hizmet sunarken, diğer gruplar için bu hizmete erişim kısıtlı olabiliyor. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar, bu konuyu daha derinlemesine incelememizi gerektiriyor. Sağlık hizmetlerine erişimin herkese eşit olması, yalnızca bireylerin sağlığını değil, toplumun geneline yayılan sağlık bilincini de olumlu yönde etkileyecektir.
Aşılar, sadece bireylerin sağlığını korumakla kalmaz, aynı zamanda toplum sağlığını da güvence altına alır. Sağlık hizmetlerine eşit erişim sağlanması, sağlıkta adaletin teminatı olur. Aşılar, toplumsal adaletin ve eşitliğin temel yapı taşlarından biri olmalı, her birey, kimliğine, cinsiyetine, sosyoekonomik durumuna bakılmaksızın bu hizmete erişebilmelidir.